Προγραμματισμός, Προϋπολογισμοί και Στρατηγικές Εφοδιασμού (Ι' μέρος)

Σχήμα 16.10: Διάγραμμα τέλειας περιχαράκωσης (perfecthedge) Σχήμα 16.10: Διάγραμμα τέλειας περιχαράκωσης (perfecthedge)

Μια γνωστή στρατηγική αγορών για την αντιμετώπιση των κινδύνων που προκαλούνται από διακυμάνσεις των τιμών είναι η Στρατηγική της Περιχαράκωσης (Ηedging).

Μέσω αυτής της στρατηγικής, επιδιώκεται η αποφυγή κινδύνων λόγω μεταβολών των τιμών στο μέλλον. Εφαρμόζεται σε είδη για τα οποία υπάρχουν οργανωμένα χρηματιστήρια εμπορευμάτων. Τα οφέλη που απορρέουν από τη στρατηγική της περιχαράκωσης είναι τα εξής:

 

  • Προφυλάσσεται η αξία των αποθεμάτων σε περιόδους πτώσης των τιμών.
  • Διασφαλίζονται τα περιθώρια κέρδους σε συμβάσεις πωλήσεων με σταθερές τιμές, στα οποία οι αγορές των υλικών γίνονται σε μεταγενέστερο χρόνο.

 

shutterstock 172849817

 

Παραδείγματα οργανωμένων χρηματιστηρίων εμπορευμάτων αποτελούν, μεταξύ άλλων, το London Metals Exchange (LME), το New York Mercantile Exchange (NYMEX), το Chicago Mercantile Exchange (CME) και η Euronext. Πλεονεκτήματα των χρηματιστηρίων εμπορευμάτων είναι τα ακόλουθα:

 

  • Δε χρειάζονται μεγάλα κεφάλαια, διότι ο συναλλασσόμενος καταθέτει μικρό μέρος της αξίας της συναλλαγής (10-15%).
  • Οι προμήθειες των συναλλαγών είναι χαμηλές.
  • Η ολοκλήρωση μιας συναλλαγής γίνεται σε συντομότερο χρόνο σε σχέση με τις αγορές με μετρητά.
  • Παρέχουν πολύ μεγαλύτερη ευελιξία στις συναλλαγές.

 

Στα χρηματιστήρια εμπορευμάτων γίνονται αγοραπωλησίες αγαθών μέσω προθεσμιακών πράξεων (futures), δηλαδή συμφωνιών αγοράς ή πώλησης αγαθών σε κάποια χρονική στιγμή στο μέλλον σε προκαθορισμένη τιμή. Για παράδειγμα, μια χαλυβουργία ανησυχεί μήπως οι τιμές του νικελίου, με βάση το οποίο παρασκευάζεται ο ανοξείδωτος χάλυβας, ανέβουν στο μέλλον. Μπορεί σήμερα να εξασφαλίσει, μέσω του LME, την τρέχουσα τιμή αγοράς (π.χ. 600 τόνων νικελίου για παράδοση μετά από 3 μήνες στα 33.800 $/τόνο). Ανεξάρτητα από την τιμή αγοράς, σε 3 μήνες το τελικό κόστος για τη χαλυβουργία θα είναι 20.280.000$. Η εν λόγω προθεσμιακή πράξη μπορεί να αλλάξει χέρια πριν από την ημερομηνία παράδοσης. Ειδικότερα, η χαλυβουργία μπορεί να αποφασίσει ότι δε χρειάζεται το νικέλιο και να το πουλήσει σε κάποιον άλλο. Με άλλα λόγια, ο πωλητής μπορεί να αποφασίσει ότι δεν επιθυμεί να παραδώσει το εμπόρευμα και να περάσει την υποχρέωση πώλησης σε άλλον πωλητή.

 

Ουσιαστικά, η στρατηγική της περιχαράκωσης ξεπερνά τους κινδύνους από τις διακυμάνσεις των τιμών, διότι αυτές αντανακλώνται και στις τιμές των προθεσμιακών πράξεων. Για παράδειγμα, ας υποθέσουμε ότι μια βιομηχανία τροφίμων χρησιμοποιεί καλαμπόκι. Εάν οι τιμές του καλαμποκιού ανέβουν, τότε θα πρέπει να πληρώσει αυξημένα ποσά στους παραγωγούς ή στους χονδρεμπόρους. Προκειμένου να προφυλαχθεί έναντι των αυξήσεων, η βιμηχανία μπορεί να «περιχαρακωθεί» αγοράζοντας μια ποσότητα καλαμποκιού, ισοδύναμη με τις ανάγκες της, με μια προθεσμιακή πράξη. Εφόσον πραγματικές και προθεσμιακές τιμές κινούνται παράλληλα, θα έχει αρκετό κέρδος από την προθεσμιακή συναλλαγή ώστε να αποζημιωθεί για τις απώλειες που θα έχει σε περίπτωση ανόδου των τιμών του καλαμποκιού.

 

Τα εμπορεύματα για τα οποία μπορούν επιτυχώς να γίνουν προθεσμιακές συναλλαγές σε χρηματιστήρια πρέπει να ικανοποιούν τις εξής προϋποθέσεις:

 

  • Να είναι τυποποιημένων προδιαγραφών και να βρίσκονται σε βασική μη επεξεργασμένη μορφή (π.χ. σιτάρι όχι αλεύρι).
  • Να μην αλλοιώνονται και να μπορούν να διατηρηθούν για επαρκές χρονικό διάστημα, ώστε να μπορούν να γίνουν προθεσμιακές πράξεις.
  • Να υπάρχουν διακυμάνσεις στις τιμή τους και να υπάρχει καθεστώς αβεβαιότητας, ώστε να δημιουργούνται κίνδυνοι και κέρδη.

 

Η σημαντικότερη παράμετρος στις προθεσμιακές αγορές είναι η βάση, δηλαδή η διαφορά μεταξύ της προθεσμιακής και της πραγματικής τιμής (τιμής cash) που οφείλεται στη διατήρηση, στην αποθήκευση αλλά και στις μεταβολές στην ποιότητα μέχρι τη μελλοντική ημερομηνία. Εάν η ζήτηση και η προσφορά βρίσκονται σε ισορροπία, οι δυο τιμές κινούνται παράλληλα και διαφέρουν λόγω του κόστους που συνεπάγονται οι παραπάνω παράγοντες. Λόγω των συνθηκών της ελεύθερης αγοράς, η ζήτηση και η προφορά των χρηματιστηριακών εμπορευμάτων δεν εξισορροπείται, με αποτέλεσμα η βάση να μεταβάλλεται στη διάρκεια του χρόνου. Ένα παράδειγμα τέλειας περιχαράκωσης (perfect hedge) περιγράφεται στο σχήμα 16.10.

 

Ας υποθέσουμε ότι την 1η Απριλίου μια σωληνουργία συνάπτει σύμβαση πώλησης σωλήνων από χαλκό με παράδοση την 30η Αυγούστου. Λόγω του χρονικού κύκλου παραγωγής, η πρώτη ύλη (χαλκός) πρέπει να είναι διαθέσιμη την 1η Αυγούστου. Η τιμή πώλησης την 1η Απριλίου προσδιορίζεται με βάση την τιμή cash του χαλκού που ισχύει την 1η Απριλίου. H επιχείρηση έχει τρεις εναλλακτικές επιλογές:

 

  • Να αγοράσει χαλκό την 1η Απριλίου και να τον διατηρήσει σε απόθεμα μέχρι τον Αύγουστο, οπότε και θα τον χρησιμοποιήσει. Με τον τρόπο αυτό, σταθεροποιεί την τιμή του χαλκού, όμως υφίσταται κόστος χρηματοδότησης, αποθήκευσης και ασφάλισης του χαλκού μέχρι το χρόνο χρησιμοποίησής του.
  • Να αναβάλλει την αγορά του χαλκού μέχρι το χρόνο χρησιμοποίησής του. Η επιλογή αυτή εμπεριέχει τον κίνδυνο αύξησης της τιμής του χαλκού, με αποτέλεσμα απώλειες εσόδων, εφόσον η τιμή πώλησης των σωλήνων έχει ήδη προσδιοριστεί με βάση την τιμή cash του χαλκού την 1η Απριλίου.
  • Να χρησιμοποιήσει τη στρατηγική της περιχαράκωσης μέσω προθεσμιακής αγοράς χαλκού, ώστε να μην επηρεαστεί το κόστος του χαλκού και να υποστεί το κόστος διατήρησης αποθέματος. Κατά συνέπεια, θα συνάψει μια προθεσμιακή πράξη την περίοδο σύναψης της σύμβασης πώλησης (1η Απριλίου), την οποία θα την πουλήσει όταν αγοράσει την πρώτη ύλη για την παραγωγή του (1η Αυγούστου). Εφόσον πραγματικές και προθεσμιακές τιμές κινούνται παράλληλα, τυχόν κέρδη ή ζημίες από τις αλλαγές στην πραγματική τιμή (cash) του χαλκού μεταξύ 1ης Απριλίου και 1ης Αυγούστου, θα αντισταθμιστούν από τα κέρδη ή τις ζημίες της προθεσμιακής πράξης.

 

Η επιχείρηση, προσπαθώντας να αποφύγει τον κίνδυνο μεταβολής των τιμών μεταξύ του χρόνου πώλησης και του χρόνου αγοράς του χαλκού, έχει περιχαρακωθεί με δύο «συμβάσεις» αντίθετης φύσης, δηλαδή μια πώληση με μετρητά και μια αγορά προθεσμιακής μορφής. Πιο συγκεκριμένα, οι συναλλαγές που πραγματοποιούνται την 1η Απριλίου λόγω της προθεσμιακής αγοράς είναι οι ακόλουθες:

 

  • Αγορά Μετρητών (Cash Market)

Πώληση 25000lb χαλκού υπό μορφή σωλήνα με βάση τιμή χαλκού στα 3,6$/lb.

  • Προθεσμιακή Αγορά (Futures Market)

Αγορά για τον Αύγουστο 25000lb χαλκού στα 3,8$/lb (διαφορά λόγω βάσης).

 

 

Σενάριο αύξησης της τιμής 

Ας υποθέσουμε ότι την 1η Αυγούστου η τιμή του χαλκού αυξάνεται στα 3,7$/lb. Η αύξηση της πραγματικής τιμής συνοδεύεται από αύξηση της προθεσμιακής τιμής. Ως εκ τούτου, η αρνητική επίπτωση στα κέρδη από το κόστος πώλησης των σωλήνων αντισταθμίζεται από τα κέρδη που αποκομίζει από την πώληση της προθεσμιακής αγοράς. Συνοπτικά, τα αποτελέσματα των συναλλαγών είναι:

 

  • Αγορά Μετρητών

1η Απριλίου: Πώληση 25000lb χαλκού στα 3,6$/lb

1η Αυγούστου: Αγορά 25000lb χαλκού στα 3,7$/lb

---------------------------------------------------------------

Απώλεια - 10c/lb

  • Προθεσμιακή Αγορά

1η Απριλίου: Προθεσμιακή αγορά 25000lb χαλκού στα 3,8$/lb

1η Αυγούστου: Πώληση 25000lb χαλκού στα 3,9$/lb

------------------------------------------------------------------------------

Κέρδος + 10c/lb

 

Η περιχαρακωμένη συναλλαγή έχει ολοκληρωθεί. Η βιομηχανία, με το κέρδος από την προθεσμιακή αγορά, εξισορροπεί τη ζημιά που υπέστη την 1η Αυγούστου με την αγορά του χαλκού που χρησιμοποίησε για την παραγωγή των σωλήνων. Εάν η βιομηχανία δεν είχε περιχαρακωθεί, θα είχε υποστεί αρνητική επίπτωση στα κέρδη, διότι το κοστολόγιο πώλησης των σωλήνων βασίστηκε σε τιμή του χαλκού 3,6$/lb.

 

shutterstock 40712548

 

Σενάριο μείωσης της τιμής

Ας υποθέσουμε ότι την 1η Αυγούστου η τιμή του χαλκού μειώνεται στα 3,5$/lb. Σε αυτή την περίπτωση, η βιομηχανία θα υποστεί απώλειες λόγω της προθεσμιακής αγοράς που έκανε στο χρηματιστήριο των εμπορευμάτων. Ωστόσο, θα κερδίσει από τη μείωση της τιμής του χαλκού που αγόρασε την 1η Αυγούστου για να το μετατρέψει σε σωλήνα. Αξίζει να σημειωθεί, ότι την περίοδο σύναψης της σύμβασης πώλησης υπολόγισε την τιμή της πρώτης ύλης στα 3,6$/lb και επομένως έχει αυξημένο κέρδος από την πώληση που εξισορροπεί τις απώλειες από την προθεσμιακή αγορά.

 

Η στρατηγική της περιχαράκωσης επιδιώκει τον καθορισμό της τιμής της πρώτης ύλης στη σύμβαση πώλησης, έτσι ώστε να αποφευχθούν απώλειες (ή κέρδη) έναντι των μελλοντικών μεταβολών της. Η κερδοφορία της επιχείρησης θα προέλθει από τις πωλήσεις και όχι από κερδοσκοπική στρατηγική που επιδιώκει κέρδη από τη μεταβολή των τιμών της πρώτης ύλης. Φυσικά, εάν η βιομηχανία ήταν βέβαιη για τη μελλοντική πτώση της τιμής, δεν θα χρειαζόταν να καταφύγει σε προθεσμιακή συναλλαγή. Πάντως προβλέψεις αυτού του τύπου είναι σπάνιες.

 

Οι προθεσμιακές συναλλαγές είναι εξειδικευμένες και απαιτούν συνεργασία με αξιόπιστους μεσίτες. Τα αγαθά στα οποία πραγματοποιούνται προθεσμιακές συναλλαγές συνεχώς διευρύνονται. Τόσο οι επιχειρήσεις όσο και τα στελέχη εφοδιασμού δείχνουν αυξημένο ενδιαφέρον για τη μείωση του κινδύνου από τις ανεπιθύμητες μεταβολές των τιμών μέσω των προθεσμιακών συναλλαγών. Ενδιαφέρον, επίσης, δείχνουν και ποικιλώνυμοι θεσμικοί επενδυτές και «κερδοσκόποι», δηλαδή χρηματιστές, μεσίτες και εταιρείες επενδύσεων. Οι κερδοσκόποι στοιχηματίζουν ως προς τη μελλοντική πορεία των τιμών των εμπορευμάτων, δηλαδή στοχεύουν στο να αγοράζουν τίτλους εμπορευμάτων σε χαμηλές τιμές και να τους πωλούν στη συνέχεια σε υψηλότερες τιμές ή το αντίστροφο.

 

Στην πλειονότητα των αγορών μέσω προθεσμιακών συναλλαγών δεν πραγματοποιούνται παραδόσεις φυσικών αγαθών. Οι παραγωγοί σπανίως χρησιμοποιούν εμπορεύματα που προέρχονται από προθεσμιακές πράξεις, διότι η ποιότητά τους μπορεί να μην ικανοποιεί τις απαιτήσεις τους. Αντί αυτού, αγοραστές και πωλητές, ενεργώντας ανεξαρτήτως αλλήλων ρευστοποιούν τη θέση τους προ της ημερομηνίας λήξης των συμβάσεων. Οι κερδοσκόποι παίζουν σημαντικό ρόλο στις προθεσμιακές συναλλαγές. Αυξάνουν τον αριθμό των συναλλαγών και τη ρευστότητα, ενώ συχνά παίρνουν θέσεις αντίθετες από αυτές των στελεχών που ασκούν στρατηγική περιχαράκωσης. Με αυτό τον τρόπο, οι κερδοσκόποι λειτουργούν ως ασφαλιστές, εφόσον αναλαμβάνουν τον κίνδυνο που το άλλο μέρος επιθυμεί να αποφύγει.

 

Αγορές με συμβάσεις

 

Για αγορές υλικών ή και υπηρεσιών υψηλής δαπάνης στις οποίες οι τιμές είναι σχετικά σταθερές και προβλέψιμες, ενδείκνυται η σύναψη συμβάσεων με τον κατάλληλο προμηθευτή. Η σύναψη σύμβασης με προκαθορισμένη ή μη χρονική διάρκεια ισχύος μπορεί να επιφέρει πολλά οφέλη στην αγοράστρια επιχείρηση. Το γεγονός ότι η σύναψη (ή η ανανέωση) της σύμβασης γίνεται συνήθως κάθε ένα ή δύο χρόνια, παρέχει στα στελέχη αγορών τη χρονική άνεση να διενεργήσουν συστηματική έρευνα των πηγών προμήθειας και στη συνέχεια να επιλέξουν τον κατάλληλο προμηθευτή. Επίσης, λόγω της σχέσης που αναπτύσσεται με τον προμηθευτή, μπορεί να διασφαλιστεί η επίτευξη των στόχων εφοδιασμού που αφορούν στην ποιότητα, στην καινοτομια, στην παράδοση και στην εξυπηρέτηση. Οι στόχοι αυτοί αποκτούν ιδιαίτερη σημασία όταν τα υλικά και οι υπηρεσίες είναι ειδικών προδιαγραφών, προσθέτουν σημαντική αξία στα τελικά προϊόντα, ενώ έχουν μεγάλη δαπάνη αγοράς. Μέσω των συμβάσεων ορισμένου χρόνου, μπορεί να επιτευχθούν ευνοϊκοί όροι τιμολόγησης και πληρωμών και να μειωθούν οι κίνδυνοι διακοπής του εφοδιασμού.

 

Εκτός των όσων αναφέρθηκαν, οι αγορές μέσω συμβάσεων μειώνουν το διοικητικό κόστος. Η χρήση τους είναι γενικευμένη σε όλες τις προοδευτικές επιχειρήσεις. Οι συμβάσεις ποικίλουν ανάλογα με το είδος του αγαθού, τον τρόπο τιμολόγησης, τη χρονική διάρκεια της σύμβασης, τους όρους πληρωμής, την ποσότητα της αγοράς κ.α).

 

pw156b

 

Στρατηγικές για μείωση του κόστους συναλλαγών

 

Σε πολλές επιχειρήσεις, ο αριθμός των αγορών μικρής αξίας είναι πολύ μεγάλος, με αποτέλεσμα να δαπανάται μεγάλο μέρος του διαθέσιμου χρόνου εργασίας των στελεχών αγορών σε δραστηριότητες που ελάχιστα συνεισφέρουν στην εκπλήρωση των εταιρικών στόχων. Για αυτό το λόγο, η διαδικασία απόκτησης ειδών μικρής αξίας πρέπει είτε να απλοποιείται είτε να ανατίθεται σε τρίτους φορείς εκτός του τμήματος εφοδιασμού. Προς τούτο, η διαδικασία απόκτησης διευκολύνεται μέσω της σύναψης συστημικών συμβάσεων.

 

Εάν μια πηγή προμήθειας μπορεί να διαθέσει πολλά είδη μικρής αξίας, τότε υπάρχει η εναλλακτική επιλογή να συναφθεί με αυτήν σύμβαση με καθορισμένη χρονική διάρκεια και με σταθερές τιμές τιμοκαταλόγου. Ο προμηθευτής μπορεί επίσης να εγγυηθεί διατήρηση αποθεμάτων, σταθερούς χρόνους παράδοσης κ.α.

 

Η στρατηγική αυτή μπορεί να παρομοιασθεί ως το «καλάθι της νοικοκυράς», η οποία επισκέπτεται ένα κατάστημα για να καλύψει τις ανάγκες της εβδομάδας για είδη αναγκαία για το σπίτι. Η λογική της ομαδοποίησης ειδών μικρής αξίας μπορεί να βασιστεί σε προμηθευτές, σε τεχνολογίες, σε διαύλους μεταφορών, αλλά και σε οιεσδήποτε άλλες παραμέτρους, οι οποίες μειώνουν το διαχειριστικό κόστος και αυξάνουν την αγοραστική ισχύ μιας επιχείρησης.

 

Πηγή: Διοίκηση Εφοδιασμού, Λάμπρος Λάιος, Πειραιάς 2010

Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία:

ΕΠΟΜΕΝΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ