Αγορές Παγίων: Βασικά Σημεία Προσοχής στο Capital Budgeting

Υπάρχει η λανθασμένη αντίληψη ότι τα στελέχη εφοδιασμού διαδραματίζουν δευτερεύοντα ρόλο στην προμήθεια των παγίων (κεφαλαιουχικού εξοπλισμού).

Και αυτό σε αντίθεση με τα στελέχη της παραγωγής και των τεχνικών και οικονομικών υπηρεσιών, των οποίων ο ρόλος θεωρείται πιο καίριος.

 

Σε γενικές γραμμές, οι τεχνικές εφοδιασμού που εφαρμόζονται στις αγορές παγίων είναι αντίστοιχες με αυτές που εφαρμόζονται στις αγορές υλικών. Ωστόσο, οι οικονομικές και εμπορικές επιπτώσεις από τις αγορές παγίων είναι σαφώς σημαντικότερες. Για το λόγο αυτό στα διάφορα στάδια της προμήθειας καθίσταται επιβεβλημένο να συλλέγονται πλείστες πληροφορίες, να εμπλέκονται πολλά άτομα αλλά και να διενεργούνται μελέτες και αναλύσεις.

 

Στις επιχειρήσεις ο μεγάλος όγκος των προμηθειών αφορά στην ικανοποίηση συχνά επαναλαμβανόμενων τυποποιημένων αναγκών (π.χ. υλικών παραγωγής και υλικών συντήρησης). Οι προμήθειες των παγίων και η εκτέλεση επενδυτικών προγραμμάτων γίνονται με πολύ μικρή συχνότητα και σχετίζονται κατά κανόνα με αντικείμενα μεγάλης μοναδιαίας αξίας. Από την άλλη πλευρά, η αιτιολόγηση της σκοπιμότητας, η κατάρτιση των προδιαγραφών και η διαδικασία απόκτησης των παγίων αποτελούν εργασίες ιδιαίτερα δύσκολες, χρονοβόρες και περικλείουν διάφορους επιχειρηματικούς κινδύνους. Οι παραπάνω παράγοντες έχουν σαν αποτέλεσμα να εμφανίζονται μεγάλες διαφοροποιήσεις ως προς το κόστος, το είδος και τους χρόνους περάτωσης.

 

Η αρχική φάση προσδιορισμού της σκοπιμότητας είναι κρίσιμη και πρέπει να συνοδεύεται από στοιχεία που τεκμηριώνουν την εκάστοτε επένδυση. Επιπλέον, απαιτείται η συμμετοχή όλων των εμπλεκόμενων φορέων (π.χ. χρήστες, συντηρητές, οικονομικά στελέχη και στελέχη εφοδιασμού), δεδομένου ότι με αυτόν τον τρόπο διασφαλίζεται ότι δεν θα παραλειφθούν διαστάσεις και παράγοντες που επηρεάζουν την απόδοση της επένδυσης. Η αγορά παγίων είναι μια συλλογική απόφαση προσώπων με διαφορετικές εμπειρίες και ικανότητες. Εκ των πραγμάτων, η σύνθεση της αγοραστικής ομάδας διαφέρει ανάλογα με το είδος του παγίου. Για παράδειγμα, το στέλεχος των οικονομικών υπηρεσιών εστιάζεται στο κόστος και τις οικονομικές επιδόσεις, το στέλεχος του τμήματος μελετών σε τεχνικά χαρακτηριστικά και στην ποιότητα του προϊόντος, ενώ ο χρήστης στην ευκολία συντήρησης και στη διαθεσιμότητα των ανταλλακτικών.

 

Inventario3Οι αγορές παγίων παρουσιάζουν ποικίλες προκλήσεις, οι οποίες διαφέρουν για κάθε διαφορετικό τύπο παγίου. Για το λόγο αυτό, οι αγορές παγίων και κεφαλαιουχικού εξοπλισμού χαρακτηρίζονται πολλές φορές ως «μοναδικές», «καινοτόμες» και «ιδιαίτερες». Για παράδειγμα, η αγορά ενός φωτοτυπικού μηχανήματος από έναν τοπικό αντιπρόσωπο δεν παρουσιάζει τα ίδια προβλήματα με την αγορά μιας πρέσας 3200 τόνων από μια χώρα του εξωτερικού. Στην περίπτωση του φωτοτυπικού μηχανήματος δεν παρουσιάζονται τόσο μεγάλα προβλήματα μεταφοράς, εγκατάστασης, εκπαίδευσης, πολιτικής συντήρησης, ανταλλακτικών, χρηματοδότησης, απόσβεσης και απαλλαγής του προς αντικατάσταση παλαιού εξοπλισμού, τα οποία αντιστοίχως συναντώνται κατά την αγορά μιας πρέσας.
Σε κάθε περίπτωση, οι πρακτικές που εφαρμόζονται στις αγορές υλικών (π.χ. προβλέψεις ζήτησης, μακροχρόνιες στρατηγικές συνεργασίες με προμηθευτές, τιμολογιακές φόρμουλες κ.α.) εφαρμόζονται και στις αγορές παγίων.

 

Ωστόσο, οι αγορές παγίων πολλές φορές δεν υποστηρίζονται από γραπτές οδηγίες και καλά τεκμηριωμένες διαδικασίες, όπως συμβαίνει με τις αγορές υλικών. Επίσης, το τελικό ολικό κόστος των παγίων είναι δύσκολο να προσδιοριστεί με ακρίβεια, ενώ συχνά εγείρονται πρόσθετα ζητήματα που απαιτούν ειδικούς χειρισμούς (π.χ. τι θα γίνει με τον εξοπλισμό που αντικαθίσταται). Για αυτό το λόγο, συνήθως απαιτείται η εκπόνηση τεχνοοικονομικής μελέτης, ιδίως όταν το κόστος του παγίου είναι υψηλό. Η εκπόνηση της εν λόγω μελέτης γίνεται είτε εσωτερικά, εφόσον υπάρχει ανάλογη τεχνογνωσία, είτε με τη βοήθεια εξωτερικών συμβούλων.

 

Τέλος, όταν ο κεφαλαιουχικός εξοπλισμός παρουσιάζει ιδιαιτερότητες και πολύπλοκες προδιαγραφές, ενδείκνυται και η συνδρομή των προμηθευτών.

 

Βασικά χαρακτηριστικά του πάγιου και κεφαλαιουχικού εξοπλισμού

 

Σε αντίθεση με τα υλικά παραγωγής, τα οποία ενσωματώνονται στα προϊόντα και απομακρύνονται από την επιχείρηση, ο εξοπλισμός που χρησιμοποιείται για την παραγωγή προϊόντων (ή για την προσφορά υπηρεσιών) παραμένει επί μακρό εντός της επιχείρησης, αποτελώντας βασικό μέσο για την παραγωγική διαδικασία.

 

Οι αγορές παγίων διαφοροποιούνται από αυτές των υλικών και υπηρεσιών για τους κάτωθι λόγους:

 

  • Θεωρούνται επενδύσεις που δεσμεύουν κεφάλαια, των οποίων η απόδοση θα πρέπει να μεγιστοποιείται.
  • Δημιουργούν έσοδα σε μακροχρόνια βάση και συντελούν στην επιβίωση των επιχειρήσεων. Για το λόγο αυτό, άλλωστε, η πολιτεία παρέχει επιδοτήσεις, φορολογικές ελαφρύνσεις και ευνοϊκές συνθήκες δανεισμού για την απόκτησή τους. Οι διαφορετικές ομάδες παγίων (π.χ. μηχανήματα, μεταφορικά μέσα και κτίρια) εμφανίζονται στον ισολογισμό ως μέρος του ενεργητικού.
  • Έχουν οικονομική διάρκεια ζωής που κατά κανόνα υπερβαίνει τα τρία έτη, ενώ ένα κλάσμα της αξίας απόκτησής τους εκπίπτει (αποσβένεται) σταδιακά κάθε χρόνο μέχρι την πλήρη απαξίωσή τους.
  • Συντηρούνται, προφυλάσσονται και υπόκειται σε λογιστικό έλεγχο.

 

Ορισμένα είδη κεφαλαιουχικού εξοπλισμού, όπως για παράδειγμα οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές και άλλα αντικείμενα υψηλής τεχνολογίας, υπόκεινται σε ταχεία απόσβεση (π.χ. ένα χρόνο) λόγω της γρήγορης τεχνολογικής απαξίωσής τους.

 

Σε ορισμένες δε περιπτώσεις, ο πάγιος εξοπλισμός μπορεί να ενταχθεί στον προϋπολογισμό εκμετάλλευσης αντί του προϋπολογισμού επενδύσεων (π.χ. μετασχηματιστές της ΔΕΗ) και αντιστρόφως (π.χ. δαπάνες συντήρησης μπορεί να θεωρηθούν ως δαπάνες αναβάθμισης και να συμπεριληφθούν στον προϋπολογισμό παγίων).

 

Το δίλημμα της αγοράς παγίων

 

Σε αντίθεση με τις αγορές υλικών, οι οποίες καθοδηγούνται συνήθως από δυνάμεις της αγοράς, με τις αγορές παγίων επιδιώκεται η μείωση του μοναδιαίου κόστους παραγωγής (π.χ. απόκτηση προηγμένης κατασκευαστικής τεχνολογίας, αύξηση της παραγωγικότητας, αύξηση της αποδοτικότητας και αύξηση της ανταγωνιστικότητας).

 

Επίσης, οι αγορές παγίων δεν είναι πάντα εφικτές λόγω περιορισμένων κεφαλαίων ή και λόγω της απαίτησης η επιχείρηση να δείχνει αποτελέσματα με ικανοποιητική απόδοση κεφαλαίων.

 

Συνεπώς, μπορεί η επιχείρηση να επιλέξει τη λύση της διατήρησης του παλαιού εξοπλισμού, απόφαση όμως που μακροχρόνια τείνει να επηρεάζει αρνητικά το κόστος παραγωγής, μειώνοντας τις ταμειακές ροές και τα μερίδια αγοράς και επηρεάζοντας αρνητικά τα διαθέσιμα κεφάλαια και τους χρηματοοικονομικούς δείκτες σε βάθος χρόνου (βλέπε σχήμα 21.1).

 

Η απόφαση καθίσταται ακόμη πιο δύσκολη λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι τα αποτελέσματα από τις αγορές παγίων (ή τις μη αγορές παγίων αντίστοιχα) προκύπτουν σταδιακά και εκτείνονται σε μεγάλους χρονικούς ορίζοντες, σε αντίθεση με τα αποτελέσματα από τις αγορές υλικών που είναι άμεσα και μετρήσιμα.

 

Sxhma 21.1 To dilhmma ths apokthshs kefalaiouxikoy eksoplismoy

 

Σχήμα 21.1: Το δίλημμα της απόκτησης κεφαλαιουχικού εξοπλισμού

 

Ο φαύλος κύκλος της απόκτησης του κεφαλαιουχικού εξοπλισμού μπορεί να αντιμετωπιστεί με κατάλληλες στρατηγικές. Στόχος είναι τα κεφάλαια μιας επιχείρησης να κατανέμονται εκεί όπου μπορούν να αξιοποιηθούν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο και ιδίως σε δραστηριότητες υψηλής προστιθέμενης αξίας. Προς αυτήν την κατεύθυνση, η μείωση του μοναδιαίου κόστους παραγωγής πρέπει να συμβαδίζει με τη διατήρηση των ικανοτήτων και της τεχνογνωσίας που έχει αποκομίσει η επιχείρηση, δεδομένου ότι θεωρούνται κρίσιμες για την επιβίωσή της (π.χ. παραγωγικές δραστηριότητες που αξιολογούνται ως κρίσιμες λόγω της τεχνογνωσίας που έχει αναπτυχθεί εσωτερικά, πνευματικά δικαιώματα και πατέντες).

 

Επί τη βάσει των ανωτέρω, γίνεται εύκολα αντιληπτό ότι οι κρίσιμες δραστηριότητες προσθέτουν μεγάλη αξία στα τελικά προϊόντα που παράγει η επιχείρηση και κατά συνέπεια η διατήρηση της εσωτερικής παραγωγής την θωρακίζει από τις επιθέσεις του ανταγωνισμού. Ως εκ τούτου, πρέπει να επιδιώκεται η απόκτηση νέας κατασκευαστικής τεχνολογίας, στην οποία και θα πρέπει να επενδύονται οι διαθέσιμοι οικονομικοί πόροι της επιχείρησης, είτε αυτοί είναι περιορισμένοι είτε όχι. Αντίθετα, για τις μη κρίσιμες δραστηριότητες πρέπει να αποφεύγονται επενδύσεις μεγάλων κεφαλαίων και να εξετάζεται η δυνατότητα ανάθεσης σε τρίτους (outsourcing). Η λήψη ανταγωνιστικών προσφορών καθιστά δυνατή τη συνεργασία με επιχειρήσεις που έχουν επιτύχει χαμηλό κατασκευαστικό κόστος σε συνδυασμό με υψηλή ποιότητα.

 

Τέλος, για δραστηριότητες που τοποθετούνται σε μια ενδιάμεση βαθμίδα κρισιμότητας (μεταξύ κρίσιμων και μη κρίσιμων) εξετάζονται λύσεις τύπου leasing ή μονάδα χρηματοδότησης ανά μονάδα. Με αυτό τον τρόπο, η επιχείρηση επιτυγχάνει να διατηρεί εσωτερικά την πνευματική της ιδιοκτησία χωρίς να την εκθέτει στον ανταγωνισμό, ενώ αποφεύγει να επιβαρύνει τον προϋπολογισμό επενδύσεών της, δημιουργώντας συγχρόνως μια επιθυμητή προοπτική απόκτησης προηγμένης τεχνολογίας στη λήξη της περιόδου leasing. Τέλος, διατηρούνται οι χρηματοοικονομικοί δείκτες, εφόσον η δομή του leasing κρατά το κόστος κεφαλαίων της απόκτησης νέου εξοπλισμού εκτός ισολογισμού.

 

Διάρκεια ζωής ενός παγίου

 

Βασική επιδίωξη κάθε επιχείρησης είναι τα προϊόντα που παράγονται και τα υλικά που αγοράζονται να διακινούνται άμεσα και σε ταχείς ρυθμούς, ώστε να μην αποθεματοποιούνται. Η παρουσία τους εντός της επιχείρησης είναι επιβεβλημένη μόνο τη στιγμή που θα αναζητηθούν από τον καταναλωτή ή τον εσωτερικό πελάτη-χρήστη. Αντίθετα, η παρουσία των παγίων εντός μιας επιχείρησης είναι διαρκής για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Η διάρκεια «ζωής» των παγίων ποικίλει ανάλογα με τον επιδιωκόμενο σκοπό.

 

  • Παραγωγική Ζωή - Η ωφέλιμη παραγωγική ζωή ενός παγίου είναι συνάρτηση της χρήσης (π.χ. η λειτουργία του κινητήρα μιας ηλεκτρικής σκούπας θεωρείται ικανοποιητική μόνο για μερικές εκατοντάδες ώρες χρήσης), της συντήρησης (π.χ. διαθεσιμότητα ανταλλακτικών), των ποιοτικών του χαρακτηριστικών (π.χ. τόρνοι ηλικίας 40-50 ετών που διατηρούν τις κατασκευαστικές τους ανοχές) και του περιβάλλοντος μέσα στο οποίο χρησιμοποιείται.
  • Τεχνολογική Ζωή – Όσο η τεχνολογία αναπτύσσεται και νέα μοντέλα (ή νέες τεχνολογικές λύσεις) διατίθενται στην αγορά, ο πάγιος εξοπλισμός σταδιακά απαξιώνεται. Ωστόσο, σε αρκετές περιπτώσεις, ιδιαίτερα όταν η τεχνολογία προχωρά με γοργούς ρυθμούς, η αντικατάσταση του παλαιού εξοπλισμού δεν δύναται να αιτιολογηθεί με αυστηρά οικονομικούς όρους.
  • Οικονομική Ζωή - Η φορολογική νομοθεσία καθορίζει την οικονομική ζωή ενός παγίου. Πιο συγκεκριμένα, η έννοια αυτή (οικονομική - λογιστική ζωή) υποδηλώνει τη χρονική περίοδο κατά την οποία το πάγιο έχει λογιστική αξία. Η οικονομική ζωή κυμαίνεται από 3 έως 50 χρόνια ανάλογα με τον τύπο του παγίου, ο οποίος καθορίζει και τη μέθοδο απόσβεσης (π.χ. μεγαλύτερη απόσβεση στα πρώτα χρόνια και μικρότερη τα τελευταία χρόνια ζωής του παγίου). Μηδενική λογιστική αξία δεν συνεπάγεται μηδενική πραγματική αξία, εφόσον το πάγιο μετά το τέλος της οικονομικής του ζωής μπορεί να είναι για πολλά χρόνια χρήσιμο ή μπορεί να διατηρεί υψηλή αξία μεταπώλησης (π.χ. αυτοκίνητα αντίκες).

 

Οι επενδυτικές αποφάσεις επηρεάζονται σημαντικά από την οικονομική ζωή των παγίων, διότι η περίοδος και η μέθοδος απόσβεσης επηρεάζουν το έμμεσο κόστος του παγίου και ως εκ τούτου τους δείκτες απόδοσης μιας επένδυσης. Για παράδειγμα, ένα μηχάνημα υψηλής τεχνολογίας απαξιώνεται γρήγορα και έτσι επιβαρύνεται με μεγάλο έμμεσο κόστος. Ωστόσο, υπάρχει η προοπτική της αύξησης του μεριδίου αγοράς λόγω των ανταγωνιστικών πλεονεκτημάτων που προκύπτουν από τα προϊόντα που θα παραχθούν.

 

Η παραγωγική ζωή ενός παγίου μπορεί να παραταθεί μέσω αναβάθμισης ή ανακατασκευής. Για παράδειγμα, σε έναν ηλεκτρονικό υπολογιστή η μνήμη και η ταχύτητα του επεξεργαστή μπορούν να αναβαθμιστούν ή/και άλλα εξαρτήματα να αντικατασταθούν με κόστος πολύ χαμηλότερο από το κόστος αγοράς ενός νέου υπολογιστή. Ομοίως, παραγωγικά μηχανήματα δύναται να εμπλουτισθούν με αισθητήρες και αυτοματισμούς που αυξάνουν τη λειτουργικότητα και την αποδοτικότητά τους. Πέραν όμως ενός σημείου η αναβάθμιση μπορεί να μην αποτελεί την πλέον συμφέρουσα επιλογή, όπως για παράδειγμα εάν το κόστος επιδιόρθωσης ενός παγίου είναι υψηλό (π.χ. αν υπερβαίνει το 60% του κόστους αντικατάστασης).

 

Τεχνολογία και αγορά παγίων

 

Η τεχνολογική πρόοδος αποτελεί συχνά πονοκέφαλο για τους υποψήφιους αγοραστές κεφαλαιουχικού εξοπλισμού και το δίλημμα που τίθεται εν προκειμένω είναι κατά πόσο θα πρέπει να αγοραστεί κεφαλαιουχικός εξοπλισμός ώριμης τεχνολογίας ή τεχνολογίας που βρίσκεται ακόμα στο στάδιο της ανάπτυξης.

 

Κατά κανόνα, πολύπλοκα προϊόντα ειδικών προδιαγραφών αναπτύσσονται και αναβαθμίζονται για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Σε πολλές περιπτώσεις, τα νέα τεχνολογικά χαρακτηριστικά αυξάνουν κατά πολύ τις τιμές των προϊόντων και μάλιστα δυσανάλογα σε σχέση με την πρόσθετη λειτουργικότητά τους. Ως εκ τούτου, δε βοηθά στη λήψη αγοραστικών αποφάσεων και στην κατάρτιση προδιαγραφών να αναμένεται κάθε φορά πότε θα ενσωματωθεί και η τελευταία τεχνολογική καινοτομια.

 

computer-blocksiStock 000038058868 LargeΑπό την άλλη πλευρά, αγορές κεφαλαιουχικού εξοπλισμού που βρίσκεται προς το τέλος της τεχνολογικής του ζωής προκαλούν συχνά προβλήματα εξυπηρέτησης σε σχέση με τη διαθεσιμότητα ανταλλακτικών και την εν γένει συντήρησή του. Όταν επίκειται η εισαγωγή ενός νέου μοντέλου, τα παλαιότερα μοντέλα προσφέρονται στην αγορά σε χαμηλότερες τιμές. Λόγω των χαμηλών περιθωρίων κέρδους, οι αντιπρόσωποι επιδεικνύουν περιορισμένο ενδιαφέρον (σε σύγκριση πάντα με τα νεότερα μοντέλα) με αποτέλεσμα να μειώνεται το επίπεδο εξυπηρέτησης. Αντίθετα, η αγορά προϊόντων που βρίσκονται στο τέλος του τεχνολογικού κύκλου ζωής τους δεν αποτελεί κατ' ανάγκην ατυχή απόφαση, με την προϋπόθεση ότι εξασφαλίζεται επαρκές απόθεμα ανταλλακτικών και ικανοποιητική υποστήριξη από τον πωλητή για ένα ικανό (εγγυημένο) χρονικό διάστημα χρήσης τους. Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι προϊόντα τεχνολογικής αιχμής τείνουν να παρουσιάζουν προβλήματα αξιοπιστίας.

 

Όταν οι τεχνολογικές καινοτομίες κινούνται με πολύ γρήγορους ρυθμούς (π.χ. ηλεκτρονικοί υπολογιστές), η απαξίωση είναι τόσο γρήγορη που η αξία τους έχει πλέον μηδενιστεί ακόμα και αν υφίσταται δυνατότητα περαιτέρω αξιοποίησής τους. Ωστόσο, θα πρέπει να γίνει κατανοητό ότι αγοράζουμε λειτουργίες και όχι προϊόντα που ικανοποιούν τη φιλοδοξία των χρηστών. Αν δοθεί υπερβολική βαρύτητα στην αγορά τεχνολογίας αιχμής, το αποτέλεσμα θα είναι να πληρώνουμε υψηλές τιμές για πρόσθετη λειτουργικότητα που μάλλον ουδέποτε θα χρησιμοποιήσουμε. Για παράδειγμα, ένας ταχύτερος επεξεργαστής δεν επηρεάζει την ταχύτητα προετοιμασίας ενός κειμένου σε έναν ηλεκτρονικό υπολογιστή.

 

Γεγονός επίσης είναι ότι οι κατασκευαστές επιδιώκουν αφενός να αποκομίζουν υψηλά κέρδη από τα πρόσθετα χαρακτηριστικά που προσφέρουν και αφετέρου να αποσβένουν το κόστος του ειδικού εξοπλισμού που τυχόν χρησιμοποιήθηκε. Για παράδειγμα, μια διακοσμητική χρωματιστή ταινία σε ένα αυτοκίνητο μπορεί να αυξήσει την τιμή αγοράς του κατά 50 ευρώ, όταν η αξία της εν λόγω ταινίας είναι μόλις 20 λεπτά.

 

Πηγή: Διοίκηση Εφοδιασμού, Λάμπρος Λάιος, Πειραιάς 2010

Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία: